K4 Kindermishandeling


Logok4_klein     home | bureaudoelstelling | cv | kindermishandeling 'n visie | vroegsignalering | onderzoek | publicaties | blogs ster| |links | contact | bestellen



Een visie op kindermishandeling.

Kindermishandeling, 'n visie voor de praktijk ontwikkeld.

Wat is kindermishandeling en hoe kunnen we er naar kijken? Daar gaat dit hoofdstuk 'een visie op kindermishandeling', over.

Van kindermishandeling bestaan in de literatuur veel verschillende definities. Over het algemeen verstaan we elkaar als we stellen dat er sprake is van kindermishandelingwanneer we een kind iets aandoen of onthouden waardoor het mogelijk schade oploopt. We kunnen daarbij denken aan alle vormen van mishandeling: affectieve of emotionele verwaarlozing, psychische mishandeling en vernedering, fysiek geweld, seksueel misbruik maar ook pedagogische verwaarlozing. In de werkelijkheid is er vrijwel altijd sprake van een combinatie van meerdere van deze vormen van mishandeling.


Voorbeeld 1.

Een kleuter René die door zijn ouders altijd 'klootzak' of 'teringlijer' genoemd wordt en nooit bij zijn naam wordt aangesproken, wordt niet alleen psychisch mishandeld en vernederd. Het is moeilijk denkbaar dat het kind dan door diezelfde ouder niet ook affectief verwaarloosd wordt. Als we ook nog horen dat het door zijn vader tegen het hoofd geslagen wordt zodaning dat hij met het hoofd tegen de muur stuitert en een momentje buiten kennis blijft liggen, weten we dat er ook sprake is van ernstige fysieke mishandeling. Als we dit incident aan vader voorleggen en hij daarop reageert met de opmerking 'dat hij (René) dan maar niet zo moet doen', vinden we hierin een sterke aanwijzing dat er ook pedagogisch nogal wat aan schort.
Zo komt een ongeluk zelden alleen. En meestal is dat ook geen toeval. Zo bleek later in dit onderzoek dat deze vader een ernstig persoonlijkheidsprobleem had. Hij was een psychopaat (volgens de criteria van de PCL-R van Hare) met een psychotische persoonlijkheidsopbouw en hij leefde in een paranoïde waansysteem. Ook de moeder was geen ster, om het zo maar even kortheidshalve uit te drukken. En zo hadden ze elkaar gevonden en veel kinderen gekregen. En natuurlijk hadden vader en moeder ook ieder voor zich een voorgeschiedenis.
Zo zien we dat een momentopname (schelden als vernedering) zelden op zichzelf staat en dat er bij nader inzien sprake blijkt van meerdere vormen van mishandeling (psychische én fysieke mishandeling én emotionele én pedagogische verwaarlozing). Tevens zien we bij voortgaand onderzoek dat de situatie van mishandeling samenhangt met de persoonlijkheidsstructuur en de persoonlijkheden van de ouders en hun onderlinge relatie. Tevens zal uit onderzoek blijken hoe zij zich uit hun voorgeschiedenis zo gevormd hebben. En hoe ze standhouden in de actualiteit.
We kunnen dus spreken van eenvoudige waarnemingen (diagnoses) in beschrijvende (descriptieve) zin (schelden). Bij nadere bestudering blijkt er sprake van een complexe vorm van mishandeling. Een structureel gegeven komt om de hoek kijken als we de persoon(lijkheden) van de ouders, hun relatie en hun historie bestuderen.


Voorbeeld 2.

Bovengenoemd voorbeeld verschilt sterk van het volgende voorbeeld: een moeder die haar geduld verliest tegenover haar dochtertje, 'rotkind' schreeuwt en het veel te ruw terug op haar stoel poot. Het kind begint te huilen en de moeder gilt en loopt wanhopig de kamer uit. Als vader thuiskomt klaagt ze haar nood en tenslotte besluiten ze naar hun huisarts te gaan en daar om raad te vragen.
Moeder voelt zich schuldig, zij voelt zich tekort schieten en ze schaamt zich. In onderling overleg gaan de ouders op zoek naar hulp. Vader voelt zich medeverantwoordelijk.

Voorbeeld 1 en voorbeeld 2 vormen als het ware de twee uitersten van een schaal van kindermishandeling waarin decomplexiteit, de ernst en de risico's samen opgaan.

De populatie kindermishandeling Stellen we de populatie waarin kindermishandeling voorkomt voor als een rechthoek, verlopend van Hulpzoekers (linker overgrote deel) naar Hulpmijders (smalle strook van door derden bij Advies- en Meldpunt kindermishandeling (AMK) gemelden, rechts).

grafief amk

Hulpvragers: Hulpmijders:

Links melden zich mensen met een hulpvraag. Ze zien er reden toe, voelen lijdensdruk, schuld, schaamte, en zijn bereid zich te laten raden. Ze willen ‘hun les leren’ en hebben de intentie en de mogelijkheid deze te integreren in hun persoon, zich de les eigen te maken om er dan zelf mee verder te kunnen. Zij wenden zich tot de hulpverlening of zijn er gemakkelijk toe aan te zetten dat te doen. ‘Gewone gezonde neuroten’ met vermogen tot zelfreflexie en integratie‘.

Rechts worden mensen gemeld door derden. Onder hen méér mensen met een zwakkere gewetensontwikkeling, minder warmte, inlevingsvermogen en empathie, méér persoonlijkheidsgerelateerde symptomen, méér primitieve weerstanden, slechtere reality testing en integratievermogen, méér psychopathie en narcistisch agressieve, borderline en antisociale persoonlijkheidskenmerken, méér impulsiviteit, gewelddadigheid en alcohol- en drugsproblematiek, intergenerationele en relationele problemen met geweld, méér mensen met een strafblad, enzovoorts.


Keren we terug naar het onderwerp van dit hoofdstuk, een visie op kindermishandeling , dan is het duidelijk dat we verschillende visies kunnen hebben, afhankelijk van de plaats in het veld waar we werken. En mede afhankelijk van de bril waardoor, en de deskundigheid waarmee we kijken naar kindermishandeling.


Een visie is:

Kindermishandeling is een symptoom van pedagogisch onvermogen

De moeder in het voorbeeld scheldt haar kind uit, is er fysiek te ruw mee, beheerst zich niet, schiet pedagogisch tekort en intimideert haar kind met haar onbeheerste gedrag. Dat is kindermishandeling in meerdere opzichten. Maar er zijn aanwijzingen genoeg om kindermishandeling hier te zien als slechts pedagogisch onvermogen. Er zijn veel redenen om te veronderstellen in dit voorbeeld dat deze moeder haar les wil en ook zal kunnen leren.


En een nadere visie is:

Kindermishandeling is een symptoom van ernstige gezinspathologie

In het voorbeeld van de persoonlijkheidsgestoorde vader en zijn gezin zijn er veel redenen om te denken dat de visie op kindermishandeling als pedagogisch onvermogen tekort schiet. Kindermishandeling moet hier worden opgevat als een symptoom van ernstge gezinspathologie. Een dergelijke visie verplicht tot een andere benaderingswijze, een specifiek daarop toegeschreven methodiek van onderzoek (zie ook hoofdstuk onderzoek). Omdat het wetenschappelijk onderzoek en de maatschappelijke werkelijkheid (Savanna, Rowena, e.a.) laten zien dat ook de risico's in ernst en herhalingskansen en frequentie veel groter zijn, verplicht die wetenschap, behalve tot een specifiek onderzoek, ook tot een goede risicotaxatie (zie ook hoofstuk over risicotaxatie). Het is ethisch, professioneel en politiek niet meer te verantwoorden het minder te doen.